
18 دی ماه سالروز درگذشت پنجمین شاه قاجار است؛ کسی که برای نخستین بار رنو را وارد ایران کرد و مانند پدرش عاشق سفر به اروپا بود.
به گزراش رتبه آنلاین از چمدان، مظفرالدین شاه قاجار پنجمین شاه سلسله قاجار هجدهم دی ماه سال ۱۲۸۵ خورشیدی تنها ۱۰ روز پس از امضای نظام نامه مشروطیت (قانون اساسی که عمدتا از قانون اساسی بلژیک ترجمه شده بود) در ۵۴ سالگی، ظاهرا از بیماری سل درگذشت و در کربلا به خاک سپرده شد.
۱۰ روز بعد پسرش محمدعلی میرزا تاجگذاری کرد و شاه شد؛ بدون این که از نمایندگان مجلس شورای ملی برای شرکت در این مراسم دعوت به عمل آورد.
قانون اساسی زمان مظفری، نخستین قانون اساسی ایران بود.
وی آخرین پادشاهی است که در ایران درگذشته است بعد از او تا انقلاب ۵۷ جمعا از دودمان پهلوی و قاجار چهار شاه بر ایران حکومت کردند که هر چهار نفر در خارج از کشور درگذشتند.
مظفرالدین شاه که مانند پدرش و عمدتا با استقراض پول با بهره سنگین از بیگانه (روسیه و انگلستان) سه بار (در سالهای ۱۹۰۰، ۱۹۰۲ و ۱۹۰۵ میلادی) به سفر اروپا رفت! دارای شش پسر و ۱۸ دختر بود.
او پس از قتل پدرش ناصرالدین شاه به دست میرزا رضای کرمانی در سال ۱۸۹۶ میلادی به پادشاهی رسیده بود.
دو ماه پس از نشستن او بر تخت، میرزا رضای کرمانی قاتل ناصرالدین شاه، در میدان مشق به دار آویخته شد.
او پسر چهارم ناصرالدینشاه و فرزند شکوهالسلطنه بود و برادر بزرگترش یعنی معین الدین میرزا و امیرقاسم خان در خردسالی از دنیا رفتند.
برادر سومش یعنی مسعود میرزا ظل السلطان هم از طرف مادری اشرافزاده نبود.
مظفرالدین شاه قاجار نزدیک به ۴۰ سال ولیعهد بود و در تبریز میزیست.
میگویند مظفرالدین شاه در دوران ولیعهدی در تبریز به جای آن که درس سیاستمداری و تدبیر ببیند با حضور افراد نالایق در اطرافش سرگرم خوشگذرانی شد. نتیجه آن که پادشاهی کم سواد و ساده دل بار آمد و هنگام پادشاهی هرچند جنگ و درگیری خاصی در ایران روی نداد اما قراردادهای استعماری و امتیازات خارجی زیادی واگذار شد.
پنجمین پادشاه قاجار که مانند پدرش ناصرالدین شاه عاشق سفر به اروپا بود در سفر نخست خود از کشورهای روسیه، اتریش، سوئیس، آلمان، بلژیک، فرانسه و عثمانی دیدن کرد.مظفرالدین شاه که در سال اول سلطنت خود امینالسلطان را از مقام صدارت عزل کرد پس از انتخاب امینالدوله، محسن خان مشیرالدوله را به سمت صدراعظمی منصوب کرد که هر کدام چند ماه بیشتر در این منصب باقی نماندند.
به گفته تاریخدانان امینالسلطان اتابک اعظم را برای دومین بار با وعدهٔ تأمین مخارج سفر شاه بر مسند نشاند. او قراردادی برای دریافت ۲۳ میلیون و پانصد هزار روبل قرضه از روسیه امضا کرد و در ازاء آن عایدات گمرکات ایران را که محل اصلی درآمد خزانه بود، به وثیقه گذاشت. با دریافت این قرضه، مقدمات سفر مظفرالدین شاه به فرانسه فراهم شد!
اولین سفر مظفرالدین شاه به اروپا هفت ماه به طول انجامید و در این مدت از وقایع مهم این سفر سوءقصد به جان مظفرالدین شاه در پاریس بود که ضارب در کار خود توفیق نیافت و آسیبی به مظفرالدین شاه نرسید.
دو سال بعد، وی پس از دریافت وام جدیدی به مبلغ ۱۰ میلیون روبل از روسیه و اعطای امتیازات تازهای در شمال ایران به روسها، عازم اروپا شد.
مسافرت سوم شاه نیز متعاقب دریافت یک وام ۲۹۰ هزار لیرهای از بانک شاهی انگلیس عملی شد.
قدیمیترین صدای موجود در ایران نیز صدای ضبط شده وی است که در پیامی خود را ضل الله (سایه خدا) خواند و از اتابک اعظم و خدماتش قدردانی کرد.
در دوران پادشاهی او و در جریان نهضت مشروطه علمای تهران برای تحصن راهی قم شدند و عدهای از مردم هم به سفارت انگلیس پناهنده شدند و در حیاط سفارت ساکن شدند.
سرانجام بر اثر فشار پناهندگان قم، مظفرالدین شاه تا حدی خواستههای آنان را پذیرفت و در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ طی فرمانی ضمن عزل عینالدوله صدر اعظم خود، دستور برگزاری انتخابات و تشکیل مجلس شورا را صادر کرد. در نهایت فقهای پناهنده در قم، ۱۰ روز بعد از امضای فرمان مشروطه به تهران بازگشتند.
جالب آن که در نخستین سال سلطنت مظفرالدین شاه (۱۸۹۷) یک پوند انگلستان برابر با پنج تومان ایران بود که پس از حوادث مشروطه به ۶ تومان رسید.
نخستین خودرو در زمان مظفرالدین شاه وارد تهران شد (در سال ۱۲۷۹ / ۱۹۰۰م). مظفرالدین شاه نخستین جفت اتومبیلهای رنوی فرانسوی خریداری شده را در پاریس به وسیله راهآهن و کشتی و از طریق روسیه و دریای خزر به ایران فرستاد. گویا این دو رنو خریداری شده یکی در میانه راه به علت نقص فنی و مشکلات حمل آن برای همیشه میماند و دیگری در هنگام ترور نافرجام محمدعلی شاه (که در دوشانتپه برای دیدن باغ وحش میرود) با نارنجک منفجر میشود و در پایان بدون اینکه این اتفاق خسارت جانی بردارد محمدعلی شاه با کالسکه به دربار برمیگردد. بعد از مظفرالدین شاه، احمد شاه قاجار دومین شاه ایران است که اتومبیلی خریداری میکند و سومین شاه ایران است که سوار شدن بر آن را تجربه کرده است.
در زمان سلطنت مظفرالدین شاه قاجار، ویلیام ناکس دارسی، تاجر بزرگ طلا در انگلستان امتیاز کشف نفت ایران را از آن خود کرد و برای این منظور دارسی مهندس جورج برنارد رینولدز را که تجربیاتی در زمینه حفاری نفت داشت برای اکتشاف و استخراج نفت به استخدام خود درآورد. بعد از کشف نفت در مسجدسلیمان با دخالت دولت انگلیس، شرکت سندیکای امتیازات متعلق به ویلیام ناکس دارسی به شرکت «نفت ایران و انگلیس» تبدیل شد.
سال ۱۲۷۷ خورشیدی دربار مظفرالدین شاه با هدف پیشگیری و مقابله با رشد قیمتها در بازار نسبت به اعلان قیمت اقلام پرمصرف زندگی اقدام کرده و با انتشار آگهی و نصب آن در کوچه و بازار درصدد برمیآید تورم رخ داده در این حوزه را دستوری کنترل کند.