بورس و سرمایه‌های خارجی

رضا نجارزادگان|
یکی از راه حل‌هایی که رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار برای حمایت از بازار سرمایه ارائه کرد اهدای اقامت ۵ ساله به سرمایه‌گذاران خارجی است.

این ایده از سوی عده‌ای به سخره گرفته شد؛ اما می‌تواند نقطه عطفی برای بورس تهران باشد. بلوغ هر کسب و کاری زمانی است که بتواند محصول یا خدمت خود را صادر و ارز وارد کشور کند. شاید در نگاه اول بورس تهران چنین قابلیتی نداشته باشد اما این‌طور نیست. ایران در منطقه خاصی قرار دارد و می‌تواند از این شرایط نهایت استفاده را ببرد کما اینکه ترکیه، امارات و روسیه در این زمینه بسیار هوشمندانه عمل می‌کنند. در آمارها شاهد خروج میلیاردها دلار پول ایرانی‌ها برای خرید خانه در ترکیه یا دبی هستیم.

همچنین چند سالی است کارگزاری‌های روسی در ایران فعال شدند و  به رغم ممنوعیت فعالیت در فارکس، با ایجاد صفحاتی در شبکه‌های اجتماعی، برگزاری انواع وبینار آموزشی به زبان فارسی توسط کارشناسان ایرانی یا بهره‌گیری از بازاریابی شبکه‌ای برای جذب هرچه بیشتر مشتری در حال انتقال سرمایه ایرانی‌ها به خارج هستند. ایران هم در این بازی فرصت‌هایی دارد تا بتواند خروج سرمایه‌ها را جبران کند. تعدادی از شهروندان عراقی علاقه‌مند به خرید خانه و ملک در ایران هستند تا از این طریق مشکل اقامت خود را حل کنند. این توجه موجب افزایش فشار طرف خریدار در بازار ملتهب مسکن شده است. از طرف دیگر افغانستانی‌های زیادی در ایران مشغول فعالیت هستند و چون اغلب مشاغل مهارت‌محور دارند و هزینه‌های روزانه خود را نیز به شدت کاهش داده‌اند، هم درآمد خوبی دارند و هم هزینه کمی، این باعث شده اغلب پس‌انداز مناسبی در اختیار داشته باشند. در شرایط تورمی کشور آنها هم به دنبال راه حل مناسبی هستند تا سرمایه خود را از گزند تورم حفظ کنند. اما کار برای آنها دشوارتر است.

نگهداری دلار و طلا بسیار دشوار و پر ریسک است و امکان خرید دارایی‌های دیگر هم یا برایشان مجاز نیست یا به خاطر قیمت بالا در دسترس نیست. بورس تهران می‌تواند پناهگاه خوبی برای این سرمایه‌های خارجی باشد.ایرانی‌ها به تازگی تجربه سایت‌های شرط‌بندی را داشتند. این سایت‌ها با استفاده از اینفلوئنسرها توجه مردم را به خود جلب کردند و از سرمایه‌های آنها بهره‌ بردند. اما این تجربه می‌تواند الگوی خوبی باشد برای کارگزاری‌ها و دیگر نهادهای مالی که به دنبال جذب سرمایه‌گذار خارجی هستند. این نهادها می‌توانند با تولید محتوا به زبان‌های ترکی یا آذربایجانی، فارسی و به خصوص عربی سرمایه‌گذاران متمول و وفادار زیادی از کشورهای منطقه جذب کنند. البته این روند نیاز به زیر ساخت‌هایی هم دارد. به خصوص در سامانه‌های معاملاتی باید به جز زبان فارسی و انگلیسی از زبان کشور هدف نیز استفاده کرد تا مخاطب بتواند به راحتی و با کمترین مشکل فعالیت کند. به نظر می‌رسد امروز با بهبود قوانین این فرصت برای شرکت‌های ایرانی هم ایجاد شده است تا از سرمایه‌های خرد خارجی بهره مند شود.

حضور سرمایه‌گذاران خارجی در بورس تهران تازگی ندارد. براساس آمار منتشر شده توسط شرکت سپرده گذاری مرکزی از بین ۵۷ میلیون کد سهامداری در بازار سرمایه، تقریبا ۳۵۰۰ کد مربوط به اتباع خارجی است و این میزان نسبت به سال قبل افزایش ۱۰۰ درصدی داشته است. هرچند آماری از میزان سرمایه‌گذاری این افراد نیست.  حتی می‌توان از این امکان برای بین‌المللی شدن استفاده کرد. بورس تهران می‌تواند بستری باشد برای تامین سرمایه شرکت‌های عراقی یا افغانستانی و این فرصتی برای تعامل دوجانبه و حضور موثر ایران در تعاملات اقتصادی بین‌المللی خواهد بود. ایران مزیت دسترسی به آب‌های آزاد را دارد و می‌تواند در بورس کالا فروش مواد معدنی یا پتروشیمی کشورهای همسایه به خصوص کشورهایی مثل آذربایجان، تاجیکستان و افغانستان را که دسترسی به بنادر و حمل و نقل دریایی ندارند را به عهده بگیرد. چه بسا این نفوذ اقتصادی ایران بتواند تاثیر تحریم‌های بین‌المللی را کاهش دهد.