ایران در زمینه شاخص «شروع کسب‌وکار» به‌عنوان یکی از شاخص‌های گزارش Doing business بانک جهانی در مقایسه با سال گذشته عملکرد بسیار ضعیفی را از خود نشان داده است. رتبه ایران در این شاخص امسال به 178 تنزل پیداک رده است. «پایگاه خبری اتاق ایران» در این گزارش به تجربه برخی کشورها در بهبود شاخص شروع کسب و کار پرداخته است.

به گزارش رتبه آنلاین از پایگاه خبری اتاق ایران، بر اساس گزارش بانک بین‌المللی بازسازی و توسعه (IBRD)که از نهادهای اصلی وابسته به بانک جهانی است، ایران در گزارش جهانی سهولت کسب‌وکار ۲۰۲۰، با کسب ۵۸٫۵ امتیاز از ۱۰۰ امتیاز ممکن در میان ۱۹۰ کشور در رتبه ۱۲۷ جهان قرار گرفته است؛ رتبه‌ای که اگرچه چندان قابل‌قبول به نظر نمی‌رسد اما بهبود یک پله‌ای آن را در شرایطی که اقتصاد ایران زیر فشار تحریم‌های یک‌جانبه آمریکاست، می‌توان نکته امیدوارکننده‌ای قلمداد کرد.

ایران که در سال ۲۰۱۴ یعنی در بحبوحه دور قبلی تحریم‌ها به رتبه ۱۵۲ جهان در زمینه سهولت کسب‌وکار تنزل یافته بود، توانست در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ به‌ترتیب به رتبه‌های ۱۳۰ و ۱۱۷ جهان صعود کند، اما پس از آن روندی نزولی را طی کرد، به‌طوری که در گزارش سهولت کسب‌وکار ۲۰۱۹ –که بر اساس اطلاعات سال ۲۰۱۸ تنظیم شده- رتبه ۱۲۸ جهان را به خود اختصاص داد. در واقع ایران اکنون در گزارش ۲۰۲۰ برای اولین بار پس از سال ۲۰۱۶ توانسته است روند نزولی خود در رتبه‌بندی سهولت کسب‌وکار را متوقف کند.

گزارش Doing business هرساله به مطالعه فضای کسب‌وکار کشورها از منظر ۱۲ شاخص‌ «شروع کسب‌وکار»، «شرایط صدور مجوز ساخت»، «دسترسی به برق»، «ثبت مالکیت»، «اخذ اعتبار»، «حمایت از سرمایه‌گذاران اقلیت»، «پرداخت مالیات»، «تجارت برون‌مرزی»، «اجرای قراردادها» و «رسیدگی به ورشکستگی و پرداخت دیون» می‌پردازد.

بررسی کارنامه ایران در شاخص‌های مذکور نشان می‌دهد که بدترین عملکرد کشور در طول سال‌های اخیر، مربوط به شاخص «شروع کسب‌وکار» بوده است که به لحاظ جذب سرمایه‌گذار خارجی بسیار حائز اهمیت است. رتبه شاخص شروع کسب‌وکار ایران در سال ۲۰۱۷، در میان ۱۹۰ کشور ۱۰۲ بود که سال گذشته با سقوطی قابل‌توجه به ۱۷۳ تنزل پیدا کرد. امسال هم رتبه ایران در شاخص شروع کسب‌وکار با ۵ پله تنزل به رتبه ۱۷۸ رسیده است.

بر اساس تعریف گزارش Doing business،  شاخص شروع کسب و کار شامل کلیه فرایندهایی است که لازم است به لحاظ زمانی و هزینه‌ای طی شود تا کارفرما به‌طور رسمی کار خود را آغاز کند. «زمان»، «هزینه»، «تعداد مراحل» و «حداقل سرمایه موردنیاز» ۴ معیاری هستند که مطالعه بانک جهانی در بررسی شاخص شروع کسب‌وکار به آن‌ها می‌پردازد.

بر اساس گزارش بانک جهانی، ایران از سال ۲۰۱۱ اقدامات بسیاری را باهدف تسهیل شروع کسب‌وکار انجام داده است. اقداماتی که منجر به بهبود امتیاز ایران در این شاخص شد اما تداوم نیافت.

 

تجربه کشورها در بهبود شاخص شروع کسب و کار در گزارش ۲۰۲۰

در فصل هفتم از متن گزارش سهولت کسب‌وکار ۲۰۲۰ بانک جهانی، عملکرد کشورها در راستای بهبود شاخص‌ها آورده شده است. بررسی عملکرد برخی کشورهای موفق در حوزه بهبود شاخص «شروع کسب و کار» نشان می‌دهد، دولت‌ این کشورها استراتژی‌های متفاوتی را به منظور تسهیل فرایند یک کسب و کار در پیش گرفته‌اند که «کاهش هزینه‌های مربوط به ثبت شرکت» و «کاهش حداقل سرمایه مورد نیاز برای راه اندازی یک کسب و کار» از مهم‌ترین آنها به شمار می‌رود.

در ادامه فهرست برخی کشورها که طی سال ۲۰۱۹ عملکرد موفقی را در شاخص شروع کسب و کار داشته‌اند و در متن گزارش ۲۰۲۰ به آن‌ها اشاره شده، آورده شده است:

بلژیک: کاهش حداقل سرمایه‌ مورد نیاز در ابتدای شروع یک کسب و کار.

بنگلادش: کاهش هزینه‌های مربوط به ثبت شرکت، کد ثبت نام و همچنین حذف هزینه‌های مربوط به صدور گواهینامه‌های دیجیتال.

برزیل: کاهش مدت زمان فرآیند ثبت مشاغل و کاهش هزینه های مربوط به صدور گواهینامه دیجیتال.

چین: ایجاد پنجره واحد برای دریافت مدارک شرکت.

کلمبیا: حذف شرط افتتاح حساب بانکی برای به دست آوردن مجوز صدور فاکتور.

فنلاند: کاهش هزینه و زمان پردازش ثبت نام های تجاری به صورت آنلاین.

یونان: کاهش زمان ثبت‌ تجاری شرکت‌ها و همچنین حذف شرط گواهی ترخیص مالیاتی (tax clearance) در زمان شروع یک کسب و کار.

هند: کاهش هزینه ثبت شرکت و دریافت گواهی‌های دیجیتال.

اندونزی: ایجاد یک پلفرم آنلاین برای صدور مجوزهای کسب و کار و صدور گواهینامه‌های الکترونیکی.

کویت: ادغام اخذ مجوز تجاری و تسهیل در فرآیند ثبت شرکت‌ها به صورت آنلاین.

پاکستان: ایجاد پنجره واحد آنلاین برای ثبت شرکت‌ها.

عربستان سعودی: ایجاد ایجاد پنجره واحد آنلاین برای ثبت شرکت‌ها.

امارات متحده عربی: کاهش هزینه‌های مربوط به ادغام مشاغل.

آمریکا: راه‌اندازی سامانه ثبت اظهارنامه‌های مربوط به شرکت‌ها با مسئولیت محدود.

زیمباوه: کاهش هزینه‌های مربوط به صدور مجوزهای کسب و کار از سوی شهرداری.

 

پیشنهادهای اتاق ایران برای بهبود شاخص شروع کسب و کار

سال گذشته، اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران باهدف بهبود جایگاه کشور در شاخص‌های کسب‌وکار، اتاق‌های تهران، تبریز، اصفهان، مشهد، کرمان و شیراز را موظف کرد تا ضمن بررسی چالش‌های شاخص سهولت کسب‌وکار در ایران پیشنهادهای کاربردی برای بهبود شاخص‌های موردنظر در رتبه‌بندی بانک جهانی ارائه دهند؛ پیشنهادهایی که مستقیما برای اجرا به دستگاه‌های اجرایی مربوطه نیز اعلام خواهد شد.

در همین زمینه پیشنهادهای اتاق تبریز به عنوان مجری بررسی شاخص شروع کسب و کار بر اساس گزارش سهولت کسب‌وکار ۲۰۱۹ بانک جهانی به شرح زیر بوده است:

  • سازمان‌های امور مالیاتی کشور و تأمین اجتماعی باید ارتباط خود را به‌صورت پنجره واحد الکترونیکی با اداره کل شرکت‌ها از قبیل پرداخت حق تمبر گواهی سهام، اطلاع‌رسانی به سازمان امور مالیاتی کشور در خصوص شروع فعالیت شرکت، ثبت اطلاعات کارگاه‌ها و کارکنان در سازمان تأمین اجتماعی از طریق درگاه واحد اداره کل ثبت شرکت‌ها و مؤسسات غیرتجاری در کمتر از یک روز انجام بگیرد.
  • در مواردی که گواهی عدم سو پیشینه نیاز باشد، وزارت دادگستری باید با همکاری نیروی انتظامی، امکان استعلام برخط و الکترونیکی شدن این فرآیند را فراهم کند.
  • کلیه دستگاه‌های اجرایی که اخذ مجوز از آن‌ها برای ثبت شرکت لازم است، باید امکان اخذ مجوز را به‌گونه‌ای ترتیب دهند که از سقف زمانی تعیین‌شده توسط حیات مقررات زدایی و تسهیل صدور مجوزهای کسب‌وکار تجاوز نکند.
  • سازمان ثبت‌اسناد و املاک کشور همچنین باید اقدام به اصلاح و بازنگری آیین‌نامه اصلاحی ثبت تشکیلات و مؤسسات غیرتجاری کند.
  • بانک مرکزی موظف است در راستای حذف ارائه گواهی بانکی پرداخت، حداقل سرمایه شرکت‌های در حال تأسیس و افزایش سرمایه بعدی آن‌ها به‌صورت فیزیکی، شرایط و زیرساخت‌های لازم را برای برقراری ارتباط الکترونیکی سامانه ثبت شرکت‌ها، بانک‌ها و مؤسسات مالی فراهم کند.