اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ دیگر شباهت چندانی به اقتصاد یک دهه قبل ندارد. جهانیسازی کلاسیک که بر کاهش موانع تجاری و گسترش زنجیرههای تولید بینالمللی استوار بود، جای خود را به نوعی «جهانیسازی گزینشی» داد. الگویی که در آن کشورها علاوه بر معیارهای اقتصادی، ملاحظات امنیتی، ژئوپلیتیکی و فناوری را نیز در تصمیمات تجاری خود دخالت میدهند. در این نقشه جدید، صندوق بینالمللی پول معتقد است رشد اقتصاد جهانی همچنان مثبت باقی مانده است. اما ریسکهای ناشی از تنشهای ژئوپلیتیکی، محدودیتهای تجاری و نااطمینانیهای سیاسی به شدت افزایش یافت.
تاب آوری :
در چنین فضایی، مفهوم «تابآوری اقتصادی» یکی از مهمترین شاخصهای رقابتپذیری کشورها است. شرکتهای بزرگ بینالمللی تلاش میکنند زنجیرههای تأمین خود را متنوع کنند و وابستگی به مسیرها یا مناطق محدود را کاهش دهند. نتیجه این روند، شکلگیری کریدورهای تجاری جدید و افزایش اهمیت کشورهایی است که در چهارراههای حملونقل بینالمللی قرار دارند.
ایران از این منظر دارای موقعیتی کمنظیر است. قرار گیری در نقطه اتصال شرق و غرب آسیا، دسترسی همزمان به آبهای آزاد جنوب و بازارهای آسیای مرکزی، ظرفیت تبدیل شدن به یک هاب لجستیکی منطقهای را برای کشور فراهم کرده است. در شرایطی که بسیاری از کشورها به دنبال مسیرهای جایگزین برای انتقال کالا و انرژی هستند، توسعه زیرساختهای حملونقل و ترانزیت میتواند به یکی از مزیتهای راهبردی ایران تبدیل شود.
نقش ایران :
با این حال، نقش ایران در اقتصاد جهانی صرفاً به موقعیت جغرافیایی محدود نمیشود. جمعیت جوان، بازار داخلی بزرگ، ظرفیت صنعتی قابل توجه و دسترسی به منابع طبیعی گسترده، از دیگر عواملی هستند که میتوانند جایگاه ایران را در زنجیره ارزش منطقهای ارتقا دهند. تجربه بسیاری از اقتصادهای موفق نشان میدهد که عبور از اقتصاد مبتنی بر منابع طبیعی به سمت اقتصاد مبتنی بر فناوری، نوآوری و صادرات صنعتی، شرط اصلی افزایش سهم کشورها از تجارت جهانی است.
در شرایط کنونی، فرصت اصلی ایران در پیوند دادن سه حوزه راهبردی نهفته است: ترانزیت، صنعت و فناوری. هرچه این سه حوزه بیشتر با یکدیگر تلفیق شوند، امکان حضور فعالتر ایران در اقتصاد منطقهای و جهانی افزایش خواهد یافت. از این منظر، آینده اقتصاد ایران بیش از آنکه به میزان منابع موجود وابسته باشد، به توانایی کشور در تبدیل مزیتهای بالقوه به مزیتهای رقابتی پایدار بستگی دارد.
اقتصاد جهانی در حال ورود به دورهای از بازآرایی ساختاری است. کشورهایی که بتوانند خود را با این تحولات تطبیق دهند، برندگان اصلی دهه آینده خواهند بود. ایران نیز در صورت بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای ژئوپلیتیکی، صنعتی و انسانی خود، میتواند از یک بازیگر منطقهای به یکی از گرههای مهم شبکه تجارت و تولید اوراسیا تبدیل شود.
همچنین بخوانید : امنیت انرژی و اقتصاد جهانی؛ چرا ایران همچنان یک بازیگر تعیینکننده است؟!
