تأثیر اختلالات تنگه هرمز بر تولید ناخالص داخلی جهانی (GDP) تحلیل اقتصادی و سناریوهای پیش‌بینی‌شده تهران

گزارش تحلیلی از تأثیرات اقتصادی بر اساس داده‌های IEA، بلومبرگ و مرکز پژوهش‌های مجلس. در بحبوحه تحولات تنگه هرمز، تولید ناخالص داخلی (GDP) جهانی تحت‌الشعاع قرار گرفته است. گزارش بلومبرگ (۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵) نشان می‌دهد قیمت نفت برنت به ۹۵ دلار رسید. اختلال یک‌روزه کامل تنگه، ۱.۲ میلیارد دلار خسارت روزانه به اقتصاد جهان وارد می‌کند. این آبراه، مسئول ۲۰% نفت خام و ۲۵% LNG جهانی، GDP کشورهای وابسته را تهدید می‌کند.

زمینه اقتصادی GDPو وابستگی به تنگه هرمز

GDP، مجموع ارزش کالاها و خدمات تولیدشده در یک کشور، به شدت به جریان انرژی وابسته است. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA، ۲۰۲۵)، ۲۱ میلیون بشکه نفت روزانه از تنگه عبور می‌کند. (۳۰% عرضه جهانی). مدل‌های اقتصادسنجی بانک جهانی (VAR) پیش‌بینی می‌کنند اختلال ۱۰ روزه، GDP جهانی را ۰.۸-۱.۲% کاهش دهد، معادل ۱ تریلیون دلار خسارت.

در ایران، GDP نفتی (۴۰% بودجه) با حکمرانی تنگه تقویت می‌شود. عوارض عبور (۰.۱% ارزش محموله) سالانه ۲ میلیارد دلار درآمد ایجاد می‌کند. پژوهش مرکز پژوهش‌های مجلس (۱۴۰۵): “کنترل تنگه، اهرم تنظیم GDP ایران در برابر تحریم‌هاست.”

تحولات اخیر و تأثیر بر GDP کشورها

صف ۱۵۰۰ کشتی (مهرنیوز، ۱۷ اردیبهشت) هزینه انباشت ۵ میلیارد دلاری روزانه تحمیل کرده. GDP چین (۹% وابسته به تنگه) ۰.۳% افت کرده؛ هند ۰.۵%. عربستان با کاهش صادرات، GDP خود را ۲% از دست می‌دهد (بلومبرگ). آمریکا، با ذخیره استراتژیک، کمتر آسیب می‌بیند اما تورم ۱.۵% را تجربه می‌کند.

توضیح ساده مدل‌های DSGEو CGEبدون فرمول: تأثیر تنگه هرمز بر GDP مدل DSGEدانشگاه MIT(۲۰۲۵) چیست؟

این مدل مثل یک شبیه‌ساز کامپیوتری پیشرفته اقتصاد کلان است که نشان می‌دهد اگر تنگه هرمز بسته شود، چه بر سر اقتصاد دنیا می‌آید. همه چیز را مثل خانواده‌ها، کارخانه‌ها و دولت‌ها در نظر می‌گیرد و شوک‌های ناگهانی (مثل گرانی نفت) را تست می‌کند.

سه سناریو به زبان ساده:

• اختلال کوتاه (۱هفته): نفت ۱۲۰ دلاری می‌شود. اقتصاد دنیا ۰.۵% کوچیک‌تر می‌شود (۳۰۰ میلیارد دلار ضرر). کارخانه‌ها کمتر کار می‌کنند، مخصوصاً در چین و هند.
• میان‌مدت (۱ماه): ضرر انباشته می‌شود. اقتصاد ۲.۱% افت می‌کند (۱.۵ تریلیون دلار). بیکاری زیاد و تورم بالا می‌رود. اروپا به شدت ضربه می‌خورد.
• بلندمدت: دنیا به گاز قطر رو می‌آورد. اقتصاد آسیا ۱.۸% کوچیک می‌ماند. اما با هزینه‌های زیاد برای لوله و ذخیره‌سازی.

مدل CGE دانشگاه شریف برای ایران:
این مدل هم شبیه‌ساز تعادل کلی اقتصاد است اما صرفا برای ایران. نشان می‌دهد اگر ایران عوارض عبور کشتی‌ها را بیشتر بگیرد (۲ میلیارد دلار درآمد)، اقتصاد آن ۱.۲% بزرگ‌تر می‌شود. نفت و صنعت رونق گرفته و تحریم‌ها کمتر اذیت می‌کنند.

منبع:

• مرکز پژوهش‌های مجلس
• بلومبرگ
• Sharif CGE: “CGE Analysis of Hormuz Toll Revenues on Iranian GDP” (JQE)
• IEA World Energy Outlook ۲۰۲۵, Chapter 4

همچنین بخوانید : چشم‌انداز آینده حکمرانی تنگه هرمز: سناریوهای دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی!