هادی حق‌شناس/ اقتصاددان

گفت‌وگوی رییس جمهور با مردم از دو جهت قابل ارزیابی است؛یکی از جنبه سیاست‌های خارجی و دیگری از جنبه سیاست‌های داخلی. سیاست‌های خارجی موضوع هسته‌ای ایران، برجام و مذاکرات است. به هر تقدیر آمریکا از برجام یک جانبه خارج شد و ادعای این را دارد که آماده است در هر زمان و مکانی مذاکره کند. سخنرانی رییس جمهور در واقع پاسخ متقن و مبتنی بر مبانی مذاکره بود. متقن از این منظر که زمانی دو نفر با هم مذاکره می کنند که باهم در شرایط مساوی باشند.آمریکا از برجام خارج شده و اعلام مذاکره می‌کند، اگر آمریکا اهل مذاکره بود باید قبل از خروج از برجام مذاکره را انجام می‌داد. به عبارت ساده‌تر شرایط مذاکره را آمریکا تغییر داده یا به اصطلاح پیش‌شرط برای مذاکره گذاشته و آن پیش‌شرط این بوده که ابتدا از برجام خروج و بعد اعلام مذاکره می‌کند که این درواقع شرایط مذاکره را یکسان نخواهد کرد. مضاف بر اینکه وقتی می‌گوییم آمریکا، منظور فقط دولت ترامپ نیست بلکه همه دولت‌های قبل نیز تلقی می‌شود .بالاخره در ۲۸ مرداد سال ۳۲ وقتی آمریکایی‌ها اعلام کردند که در کودتای ۲۸ مرداد دخالت داشتند، طبیعی است که باید جبران کنند و تاکنون هم جبران نکرده‌اند. از این منظر رییس‌جمهور نکته مهمی را اشاره کرد؛ بنابراین اینکه گاهی گفته می‌شود که توپ در زمین ایران است و ترامپ پیشنهاد مذاکره داده، واقعیت این است که هر مذاکره‌ای حتی اگر مذاکره برای مذاکره باشد، باید در شرایط یکسان باشد و اینکه روحانی اعلام کرد که آماده مذاکره است ولی به شرطی که هر دو به شرایط پیش از خروج آمریکا از برجام برگردند، به نظر من حتما مورد توجه افکار عمومی ایران و جهان قرار خواهد گرفت اما از منظر سیاست‌های داخلی شاید در این یکی، دو دهه اخیر اولین بار است که رییس‌جمهور به معنای واقعی قیمت‌گذاری ارز را از سیاست‌های دولت حذف کرد و سازوکار بازار را پذیرفت. همیشه در سال‌های گذشته دولت در بازار قیمت ارز را تعیین می‌کرد و هیچ‌وقت هم قیمت ارز ثبات نداشت و دچار تغییرات می‌شد. به نظر من با آغاز اجرای بسته ارزی نقطه عطفی در سیاست‌های اقتصادی دولت حداقل در دو، سه دهه اخیر اتفاق افتاده که ضمن حفظ استقلال بانک مرکزی دولت سازوکار بازار ارز را پذیرفته است. به عبارت ساده‌تر درست است که دولت برای کالاهای اساسی نرخ ۴۲۰۰ تومان تعیین کرده ولی هیچ‌وقت این نرخ در بازار مورد معامله قرار نخواهد گرفت بلکه دولت ارز را در اختیار کسانی که وارد کننده‌های کالای اساسی و دارو هستند قرار خواهد داد و در حساب حسابداری خودش با آن‌ها نرخ ۴۲۰۰ تومان را اعمال خواهد کرد؛ یعنی ارزی نخواهد فروخت. به عبارت مهم‌تر امروز یک نرخ در بازار ارز ایران وجود دارد که اصلا مهم نیست این نرخ چه عددی است، بلکه مهم این است که دولت زمینه فساد و رانت و صف اخذ ارز را حذف کرد. دیگر هیچ‌کس برای اینکه ارز نصیبش بشود مسافرت نخواهد رفت. دیگر هیچ‌کس برای یک کالا ارز نمی‌گیرد و کالای دیگری را وارد کند و از همه مهم‌تر این بود که اگر قیمت ارز در بازار گران باشد، دولت می‌تواند ارز بفروشد و نقدینگی را جمع کند و اثر منفی روی تورم بگذارد و اگر ارز ارزان شود، طبیعی است که دولت ذخایر خودش را حفظ می‌کند و ارز عرضه نخواهد کرد. این‌ها نکات مهمی در صحبت‌های رییس‌جمهور بود و نکته کلیدی اینکه ارز را به صرافی‌ها، فعالان اقتصادی و کسانی که در زمینه تجارت خارجی فعالیت می‌کنند، واگذار کرد. با این حساب دیگر هیچ خانم خانه‌دار یا کارمندی به دنبال خرید ارز نخواهد رفت که مبادا ارزش ریالش کاهش پیدا کند؛ چون بازار ارز دیگر آن سودهای افسانه‌ای را ایجاد نخواهد کرد. اگر دولت بتواند به این سیاست‌های ارزی وفادار بماند، فکر می‌کنم به زودی بازار ارز به یک ثبات و تعادلی خواهد رسید. در اقتصاد ایران به غلط یا درست هر بار که بازار ارز به ثبات و تعادل برسد، سایر بازارها هم به تعادل خواهد رسید.