محمد علیخانی رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران ناکامی نسخه فعلی طرح ترافیک تهران در زمینه مهار ترافیک و آلودگی هوا پس از حدود چهار دهه اجرای پیوسته در پایتخت، بر کسی پوشیده نیست.

با وجود اعمال محدودیت تردد با خودرو در محدوده مرکزی تهران از صبحگاه تا ساعت ۱۹، تهران به واسطه اعطای مجوزهای بی‌رویه در این محدوده به سازمان‌ها، نهادها و مشاغل مختلف، معابر هسته مرکزی شهر همچنان در زمره پرتراکم‌ترین معابر به لحاظ حجم ترافیک هستند.

مرکز تهران همچنین آلوده‌ترین منطقه پایتخت به شمار می‌رود و تقریبا در یک‌سوم از ایام سپری شده از سال جاری با عبور غلظت آلاینده‌ها از حد مجاز، تحت تاثیر حجم بالای تردد خودروها در این محدوده روبه‌رو بوده است.

از این رو کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران نیز همسو با مدیران ترافیکی شهرداری تهران بر این باور بوده و هست که طرح ترافیک فعلی کارآیی خود را با توجه به تحولات شهر و شهروندان در ۴۰ سال گذشته، از دست داده و نیازمند بازنگری است.

به گزارش رتبه آنلاین از دنیای اقتصاد، با این حال از همان ابتدای مسیر بازنگری، تاکید کمیسیون بر این بود که هر طرح جایگزین ترافیکی باید به‌صورت یکپارچه تدوین و در سراسر پایتخت اجرا شود. معتقدم هر طرحی که در یک گوشه از شهر به شکل محدود اجرا شود، الگویی از همان طرح ترافیک قدیمی است و اگر هم آثار مثبتی در زمینه مدیریت ترافیک به دنبال داشته باشد، محدود و موقتی خواهد بود.

اگرچه نقطه اختلاف شورا و شهرداری درباره طرح ترافیک جدید، همین موضوع بود که طرح جدید مدنظر شهرداری همچنان در اشل محدود و فقط در دو منطقه محدوده طرح ترافیک اصلی و طرح زوج و فرد پیشنهاد شده بود اما شورا به دنبال اجرای طرح یکپارچه اخذ عوارض تردد از کل شبکه معابر بود، اما در نهایت با توجه به اینکه اجرای سراسری و یکپارچه طرح اخذ عوارض تردد از همه معابر اصلی شهر مستلزم تمهیدات فنی و اجرایی نظیر نصب دوربین‌های ترافیکی و طراحی سیستمی برای محاسبه میزان تردد در معابر است، نظر مثبت کمیسیون اصلی شورا برای اجرای طرح مدنظر شهرداری تهران جلب شد؛ چراکه هدف مشترک هر دو طرح چه آنچه که اکنون قرار است در محدوده طرح ترافیک اجرا شود و چه طرحی که کمیسیون تخصصی شورای شهر برای کل معابر اصلی شهر اعم از بزرگراه‌ها و معابر شریانی درجه یک پیشنهاد کرده، حذف ترددهای زائد از شبکه معابر و استفاده عادلانه همه شهروندان از امکانات شهر است.

طرح ترافیک جدید تهران اگرچه نسخه کاملی مشابه آنچه شورا برای کل سطح شهر مد نظر دارد نیست، اما با توجه به امکانات و تجهیزات موجود در محدوده مرکزی شهر، می‌تواند به منزله گام آغازین مدیریت تقاضای سفر در تهران از مسیر افزایش هزینه استفاده از خودرو شخصی در بخشی از معابر شهر تلقی شود.

در عین حال شورای شهر بر این باور است که در آینده باید پهنه‌بندی کل معابر تهران در دستور کار قرار گیرد و برای تردد در تمام معابر اصلی شهر به تناسب میزان استفاده، عوارض وضع شود، چراکه دو معضل ترافیک و آلودگی هوا تنها محدود به محدوده طرح ترافیک نیست و باید برای سفرهای زائد در کل شهر چاره‌ای اندیشید.

از طرفی ممکن است این طرح مانند هر طرح جدیدی حین اجرا با اشکالاتی روبه‌رو شود که مسیر اصلاح مشکلات احتمالی نیز باز است و شورای شهر در این رابطه مراقبت کامل خواهد کرد.

اما موفقیت آنچه که اکنون به‌عنوان طرح جدید ترافیک تصویب شده و ممکن است از تابستان جایگزین طرح زوج و فرد نیز شود، در گرو الزاماتی است که باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن و همزمان با اجرای طرح محقق شود.

از مهم‌ترین این الزامات ساماندهی پارکینگ حاشیه‌ای در تهران است که اگر مغفول بماند، نمی‌توان تنها به عوارض نه‌چندان سنگین تردد در محدوده طرح ترافیک برای کاهش ازدحام و آلودگی دل بست. تهران یک میلیون فضای پارک حاشیه‌ای دارد که در حال حاضر با توجه به اتمام فعالیت پارکبان‌ها و نیز پارکومترهای شکسته و خراب، عملا هیچ یک از این فضاها مدیریت نمی‌شود و شهروندان می‌توانند به سادگی در کنار معابر توقفگاه مناسب و رایگان برای خودروی شخصی خود بیابند.

این موضوع به منزله مشوق استفاده از خودروی شخصی می‌تواند آثار وضع عوارض تردد در محدوده طرح ترافیک را تا حدی خنثی کند. اما در صورتی که به‌عنوان گام اول ساماندهی توقفگاه‌های حاشیه معابر، هزینه توقف در معابر مرکز شهر نیز افزایش یابد، بهای تمام شده استفاده از خودروی شخصی بیشتر خواهد شد و احتمال جذب سفرهای زائد به هسته پویا و پرتراکم مرکزی پایتخت تحت تاثیر آزادسازی تردد خودروها در محدوده طرح ترافیک کاهش می‌یابد.

از دیگر الزامات اساسی موفقیت طرح جدید ترافیک و دیگر طرح‌هایی که به منظور مدیریت تقاضای سفر و کاهش سفر با خودروی شخصی طراحی می‌شود، تقویت ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی است. محدوده مرکزی تهران با برخورداری از ۴۰ ایستگاه مترو و ۶۳ ایستگاه BRT دسترسی ایستگاهی خوبی برای شهروندان فراهم کرده است.

با این حال لازم است موضوع تقویت ناوگان به‌صورت اورژانسی در دستور کار مدیریت شهری قرار بگیرد. شورای شهر نیز این موضوع را با دغدغه‌مندی دنبال می‌کند و رایزنی برای استفاده از روش‌های نوین تامین مالی و نیز بهره‌گیری از ظرفیت‌های دولتی در دستور کار پارلمان شهری تهران قرار دارد.