- پایگاه خبری رتبه‌آنلاین - http://rotbehonline.com -

تکنولوژی‌های نوین علمی در ایران بومی سازی شد

۵۸۰ طرح تحقیقاتی به اتمام رسید و بیش از ۲۹۰ پروژه تحقیقاتی  در دست اجراست

پژوهشگاه برنامه‌­های خود را در سه پژوهشکده پزشکی تولیدمثل، پژوهشکده علوم سلولی و سلول‌های بنیادی و پژوهشکده بیوتکنولوژی دنبال می­کند

سالهای نه چندان دور، ایرانی‌ها برای درمان بیماری‌هایی مانند ناباروری مجبور بودند تا به خارج از ایران سفر کنند. بحث سلول‌های بنیادی در ایران یک مقوله نا شناخته بود و بسیاری از پژوهش‌های علمی به صورت محصول از خارج ایران خریداری می‌شد. این روزها زیاد از ما دور نیست و به حدود ۳ دهه پیش و قبل از ایجادپژوهشکده رویان باز می‌گردد. مرکزی که با اتکا به توان علمی و پژوهشی داخلی ، مرزهای تازه ای از بومی سازی علم و فن آوری‌های نوین را در ایران ثبت کرد و باور داخلی به توان علمی کشور را به سان یک غرور ملی تقویت کرد. در خصوص دستاوردهای علمی انقلاب اسلامی در این چهاردهه ، مرور عملکرد این پژوهشکده به تنهایی خود نشان از توفیقاتی دارد که شاید در ۴ دهه پیش باورش برای ایرانی‌ها سخت بود. در این حوزه گفت‌وگویی با عبدالحسین شاهوردی رئیس پژوهشگاه رویان داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

 

ابتدا در خصوص پژوهشگاه رویان و روند پیدایش آن توضیح دهید و دلایل پیدایش این مرکز را بگویید؟

پژوهشگاه رویان جهاد دانشگاهی در خرداد ماه ۱۳۷۰ به منظور پاسخ به نیاز جامعه که همان درمان بیماران نابارور بود در قالب موسسه تحقیقاتی، آموزشی و خدمات تخصصی وابسته به جهاد دانشگاهی واحد علوم پزشکی ایران توسط زنده‌یاد دکتر سعید کاظمی آشتیانی و همکاران وی تاسیس شد. از نقاط قوت این حرکت علمی می­توان به همراهی پژوهش و خدمات تخصصی و آموزش اشاره داشت. خدمات تخصصی و آموزش ارایه شده این موسسه با پشتیبانی پژوهش صورت گرفت و به همین دلیل جایگاه ممتازی را کسب کرد.

زنده یاد دکتر کاظمی آشتیانی در کنار این نگاه با توجه به دوراندیشی خود همراهی علوم در کنار هم به‌منظور ارائه خدمات را همواره مد نظر داشت و تلاش وی ایجاد محیطی آرام و بدون دغدغه برای جوانان با استعداد این مرز و بوم برای پاسخ به نیاز جامعه و اعتلای جایگاه علمی کشور بود که خوشبختانه این نیت خیر و تلاش جهادگونه جهادگران این مرکز با عزت بخشیدن و سربلندی آنها در سطح ملی و بین­المللی همراه شده است.

در مجموع موسسه ایجاد شده با تلاش و پیگیری در سال ۷۶ به مرکز تحقیقات و سپس به پژوهشگاه ارتقا یافته است.

*اگر بخواهیم مهمترین اقدامات این پژوهشکده را در این ۳ دهه به صورت خلاصه لیست کنیم به چه موضوعاتی اشاره خواهید داشت؟

برای پاسخ به این پرسش باید به یک آمار اشاره کنم.در دهه ۶۰ دومین گروه بیماران که به خارج از کشور می‌رفتند بعداز بیماران قلبی، گروه بیماران ناباروری بود.  حاصل تلاش متخصصین و محققین این پژوهشکده و مراکز دیگر مرتبط در کشور در بخش خدمات تخصصی بعد از سه دهه منجر به این شده که بیماران برای درمان ناباروری و استفاده از سلول­های بنیادی به خارج از کشور نرفته و هر ساله میزبان تعداد قابل توجهی بیماران خارج از کشور باشیم.

*نتایج جدی این اقدامات که بتوان ان را به صورت ملموس مطرح کرد چه بود؟

اجرای پروژه­های متعدد در پژوهشکده و کسب توانمندی محققین، زمینه­های مناسبی برای تعاملات بین­المللی را ایجاد کرده و منجر به  اجرای بیش از سی پروژه تحقیقاتی با مراکز تحقیقاتی و علمی دنیا شده است که حاصل آن انتشار ۴۶ کتاب در سطح بین­المللی و بیش از ۴۰۲ مقاله مشترک است.

 

اهداف و برنامه های این پژوهشگاه ها چیست و وضعیت کنونی  فعالیت‌ها در این مرکز چگونه است؟

هم اکنون در پژوهشگاه رویان متخصصان علوم بالینی، علوم پایه پزشکی و بیولوژی و همچنین مهندسی در کنار هم تلاش و اهداف پژوهشگاه را دنبال می­کنند . امروزه پژوهشگاه برنامه­های خود را در سه پژوهشکده پزشکی تولیدمثل، پژوهشکده علوم سلولی و سلول‌های بنیادی و پژوهشکده بیوتکنولوژی دنبال می­کند. پژوهشکده علوم سلولی و پزشکی تولید مثل در تهران و بیوتکنولوژی در اصفهان مستقر هستند. در کنار پژوهشکده­ها، فعالیت‌های تخصصی رویان در قالب مراکز خدمات تخصصی در زمینه ناباروری و پزشکی بازساختی دنبال می­شود. فعالیت آموزشی پژوهشگاه نیز در دانشکده علوم پایه و فناوری‌های نوین پزشکی که در سال ۹۶ موفق به دریافت موافقت اصولی شد با همراهی  دانشگاه علم و فرهنگ و همچنین مرکز آموزش‌های تخصصی رویان دنبال می­شود. نتایج حاصل از فعالیت‌های پژوهشکده­ها در مراکز خدمات تخصصی و یا شرکت­های دانش بنیان به‌کار گرفته می­شود.

 

*با توجه به اهمیت فعالیت‌های پژوهشگاه، اندکی هم درباره برنامه­های پژوهشگاه توضیح بدهید؟

به طور خلاصه اهداف کلی برنامه­های پژوهشگاه را می‌توان در ۵ دسته بندی خلاصه کرد. ابتدا توسعه علم و فناوری به منظور اعتلای جایگاه علمی پژوهشگاه مد نظر است که با تاکید بر گسترش مرزهای دانش و ارتقاء قابلیت­ها و مهارت‌های پیشرفته علمی و فنی پیگیری می‌شود. دوم، توسعه خدمات درمانی وتخصصی در راستای ارتقاء سلامت جامعه مورد هدف است که با تاکید بر بهبود کیفیت خدمات و مشتری مداری دنبال می‌شود. سومین برنامه هم در حوزه توسعه تجاری ­سازی است که با گسترش کاربرد علم به منظور خلق ثروت با تاکید بر تقویت فرهنگ کسب وکار دانش بنیان و حمایت از مالکیت فکری پیگیری می‌شود. چهارمین نکته هم در خصوص توسعه آموزش به منظور تربیت نیروی انسانی متخصص است که با ترویج یافته­‌های پژوهشی و ارتقاء نظام شایستگی سرمایه­‌های انسانی پژوهشگاه دنبال می شود. موضوع اخر هم دستیابی به منابع مالی پایدار به منظور تحقق اهداف برنامه­‌هاست که در حال پیگیری است.

در مجموع، امیدوارم با رسیدن به اهداف فوق به چشم­انداز پژوهشگاه که «ایجاد قطب تحقیقاتی و فناوری در تراز بین­المللی و پیشگامی در توسعه علم، فناوری و نوآوری در علوم زیستی با مرجعیت در علوم سلول­های بنیادی، تولیدمثل، زیست فناوری  موثر در ارتقا سلامت جامعه در حوزه ناباروری و پزشکی بازساختی» برسیم.

 

*درخصوص مهم‌ترین فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی و همچنین درمانی پژوهشگاه هم توضیح بدهید؟

با تلاش محققین و پژوهشگران پژوهشگاه به منظور اجرای برنامه­های پژوهشی گروه­های پژوهشی و پژوهشگاه تاکنون بیش از ۵۸۰ طرح تحقیقاتی را به اتمام رسانده‌اند و بیش از ۲۹۰ پروژه تحقیقاتی را نیز در دست اجراست. حاصل این تلاش که تاثیر شگرف در توسعه دانش و کاربرد پزشکی تولیدمثل و سلول­های بنیادی، سلول درمانی و بیوتکنولوژی به‌خصوص در علم همانندسازی و تراریخت­ها داشته، انتشار و چاپ مقالات و کتاب‌های مختلفی را در پی داشته است. در این خصوص می توان به انتشار بیش از ۱۷۹۰ مقاله در مجلات علمی بین­المللی و ۳۷۳ مقاله در مجلات علمی ملی  وانتشار ۹۸ عنوان کتاب که ۴۱ عنوان آن توسط انتشارات خارج از کشور به چاپ رسیده اشاره داشت. در این حوزه همچنین ۶۰ مورد ثبت اختراع در سطح ملی و ۳ مورد در سطح بین­المللی انجام شده و تشکیل سه شرکت دانش بنیان شرکت‌های دانش بنیان بن یاخته‌های رویان، شرکت سل تک فارمد و شرکت دانش بنیان زیست تک پژوه نیز دیگر دستاوردهای این حوزه بوده است.

انتشار دو مجله عملی با عنوان Cell Journal و IJFS در زمینه علوم سلولی و ناباروری نیز از دیگر اقدامات این حوزه بوده است که امیدوارم با تلاش محققین، نتایج پژوهش را در سال­های آتی بیشتر به بازار و خدمات در قالب شرکت­های دانش بنیان وارد کنیم.

 

*با توجه به فعالیت­های سه پژوهشکده رویان در بخش پژوهشکده پزشکی تولید مثل چه اقدامات در خور ذکری کسب شده است؟

درپژوهشکده پزشکی تولید مثل ۹ دستاورد ارزشمند به ثبت رسیده است. در این حوزه و ترتیب زمانی می توان به موارد زیر اشاره داشت: تولد کودک حاصل از لقاح خارج رحمی IVF در سال ۱۳۷۲، تولد کودک حاصل از روش میکرواینجکشن در سال ۱۳۷۴،تولد کودک حاصل از جنین منجمد در سال ۱۳۷۵  و تولد کودک حاصل از اسپرم منجمد شده در سال ۱۳۷۸٫ همچنین در سال ۱۳۸۳ تولد کودک حاصل از روش تشخیص ژنتیکی قبل از لانه­گزینی جنین PGD و تولد کودک حاصل از روش بلوغ تخمک در آزمایشگاه (IVM) در سال ۱۳۸۸ انجام شده است.انجماد و نگهداری بافت تخمدان و تخمک­های بالغ و نابالغ و همچنینن بافت بیضه نیز در سال ۱۳۸۹، انجام اولین پیوند بافت تخمدان منجمد انسانی در بیمار سرطانی در سال ۱۳۹۵و استفاده از مهندسی بافت در ایجاد داربست زیستی برای کشت و نگهداری بافت و سلول تخمدانی و بیضه نیز دیگر اقدامات این پژوهشکده بوده است.

 

*اقدامات پژوهشکده علوم سلولی و سلول­های بنیادی چه بوده است؟

به صورت خلاصه در پژوهشکده علوم سلولی و سلول­های بنیادی نیز ۹ دستاورد کسب شده است .در سال ۱۳۸۳ تولید چندین رده­ سلولی بنیادی جنینی انسانی و موشی و حفظ بیش از ۳۰۰ رده سلولی در بانک سلول­های بنیادی رویان  انجام شد و در سال ۱۳۸۶ هم ۳ اقدام تولید سلول­های مولد انسولین از سلولهای بنیادی جنینی انسانی و موشی ،تعیین مشخصات سلولهای بنیادی لیمبال چشم انسان، کشت و پیوند آنها به بیماران وپیوند اتولوگ سلولهای ملانوسیت برای درمان بیماران مبتلا به ویتیلیگو  رخ داد.

کاربرد سلولهای بنیادی بزرگسال در بیماریهای استخوان و غضروف و قلبی  ومطالعه پروژه «پروتئوم کروموزوم Y در بیماران مبتلا به ایسکمی پیشرفته و مزمن اندام تحتانی هم  در سال ۱۳۸۸ و تولید سلول­های بنیادی پرتوان القایی موشی و انسانی  نیز در سال ۱۳۸۹ ثبت شد. همچنین هم اکنون مطالعه پروژه «پروتئوم کروموزوم Y انسانی» مصوب سازمان جهانی پروتئومیکس انسانی در حال اجراست و راه­اندازی بانک خون بند ناف و بانک پرده آمینوتیک رویان نیز در دوره  ۱۳۹۵ -۱۳۸۴ به ثبت رسید.

 

*اقدامات پژوهشکده زیست فناوری (بیوتکنولوژی) چه بوده است؟

اقدامات انجام شده درپژوهشکده زیست فناوری (بیوتکنولوژی) نیز جزو افتخارات این پژوهشکده بوده است و به صورت خلاصه می توان در ۹ بند ان را توصیف کرد. تولد اولین بره شبیه­سازی شده (رویانا)  وتولد اولین گوسفند حاصل از لقاح آزمایشگاهی (رویانی) از افتخارات سال ۱۳۸۵ است که در سال بعد آن  با تولد اولین گوساله حاصل از لقاح آزمایشگاهی (بوانا) تکمیل شد.

تولد اولین بز شبیه­سازی (حنا)  ، تولد اولین گوساله شبیه­سازی (بنیانا و تامینا)، تولد میش وحشی (قوچ قومیشلو) شبیه­سازی شده بین گونه­ای و تولد بزغاله­های تراریخته (شنگول و منگول) حاوی ژن انسانی فاکتور ۹نیز در سال ۱۳۸۸ ساماندهی شد. تولد بزغاله­ تراریخته حاوی ژن پروتئین PA+ (حبه انگور) نیز در سال ۱۳۸۹ جزو افتخارات این مرکز بود. هم اکنون هم اجرای روش­های نوین انتخاب اسپرم جهت درمان افراد نابارور در حال اجراست.

*در خصوص پروژه های بین المللی چه دستاوردهای کسب شد؟

یکی از پروژه­های شاخص بین­المللی رویان مشارکت در اجرای پروژه تحقیقاتی پروتئوم انسانی است که بعد از شناسایی ژنوم انسانی بزرگترین پروژه بین‌المللی است که توسط تعدادی از کشورهای اروپایی، امریکایی و آسیایی در حال اجرا است و پژوهشگاه رویان شناسایی پروتئین­های کروموزوم y را در حال اجرا دارد و در اجرای این پروژه تجربیات بسیار ارزشمندی توسط محققین ما به دست آمده است. یکی از فعالیت‌های بین­المللی دیگر رویان برگزاری جشنواره و کنگره بین­المللی است که هر سال در شهریور ماه برگزار می­شود و با لطف و عنایت خداوند نوزده دوره از این برنامه اجرا شده و هر ساله تعدادی از محققین برجسته این علوم جهت تبادل دانش به کشور ما حضور  می­یابند و زمینه بسیار مناسب برای ارائه توانمندی علمی کشور بوده که نتیجه آن در مقالاتی در سطح بین­المللی در آمریکا، کشورهای اروپا و ژاپن به چاپ رسیده است.

 

*برای توسعه فعالیت‌ها چه تصویری را پیش رو دارید و چه الزاماتی را مد نظر دارید؟

جهت توسعه این خدمات وحفظ شرایط موجود و جایگاه علمی نیاز به حمایت از پروژه­های تحقیقاتی کارآزمایی­های بالینی است که نتایج تحقیقات علوم پایه به بالین نزدیک شود. در تحقیقات پایه و تحقیقات ترجمانی کاربرد سلول­های بنیادی در مدل­های حیوانی و بیماری‌های عصبی، شبکیه چشم و سرطان نتایج قابل قبولی کسب شده و امیدوارم با حمایت­های خیرین و بنگاه­های اقتصادی این نتایج در قالب کارآزمایی­های بالینی اجرا شود و یکی از چالش­های روبروی محققین پاسخ داده شود. جهت حمایت این پروژه­ها پژوهشگاه رویان با سرمایه­گذاری در بخش خدمات تخصصی، شرکتهای دانش‌بنیان و همچنین ایجاد موسسه خیرین سلامت رویان و صندوق نیکوکاری لوتوس رویان قدم­هایی برداشته که  با حمایت بیشتر و با تلاش جهادگونه محققین این پژوهشگاه دردی از بیماران بخصوص بیماری‌های صعب­العلاج را کاهش دهد.